Czynniki ekologiczne wpływające na wzrost i rozwój roślin
Dzisiejsza różnorodność form i układów składających się na roślinność kuli ziemskiej kształtowała się przez miliony lat pod wpływem wielu czynników, których nasilenie i charakter zmieniały się w czasie i przestrzeni. W geologicznej skali czasu największy wpływ na przeobrażenia i zróżnicowanie szaty roślinnej wywierały przemiany zachodzące w atmosferze, klimacie i siedliskach.
Naturalna roślinność określonej sfery klimatycznej Ziemi jest wypadkową kompleksu czynników środowiskowych, panujących na danym obszarze. Czynniki te dzieli się ogólnie na: abiotyczne i biotyczne. Do pierwszej grupy zaliczamy uwarunkowania klimatyczne (opady, temperatura, nasłonecznienie), topograficzne (położenie nad poziomem morza, rzeźba terenu, ekspozycja i kąt nachylenia zboczy) oraz glebowe (wilgotność, odczyn, zasobność itp.), do drugiej grupy – organizmy glebowe (edafon glebowy), oddziaływanie zwierząt i wpływ człowieka.
Całokształt działających w danym miejscu czynników ekologicznych określa się jako środowisko życia roślin. Wszystkie parametry środowiskowe działają wspólnie, tworząc specyficzny dla danego obszaru kompleks siedlisk. Zmiana któregokolwiek czynnika ekologicznego w danym siedlisku pociąga za sobą zmiany innych, na przykład zmiany w natężeniu docierającego światła wpływają na temperaturę wilgotność powietrza oraz gleby, co istotnie modyfikuje warunki życiowe roślin. Podstawowe czynniki ekologiczne, niezbędne do przebiegu procesów fizjologicznych w roślinie (woda, światło, dwutlenek węgla, składniki mineralne itp.), nie mogą się wzajemnie zastępować. Czasami jednak czynnik znajdujący się w nadmiarze może, w pewnych granicach, rekompensować działanie czynnika deficytowego, na przykład wzbogacenie powietrza w dwutlenek węgla jest w stanie złagodzić skutki niedostatecznego oświetlenia i podtrzymać intensywność fotosyntezy.
Kluczowe dla procesów życiowych parametry środowiska nie mogą jednak spadać poniżej pewnego minimum, ponieważ wymagania roślin w stosunku do poszczególnych czynników mają określone granice tolerancji. Czynnik, który występuje w nasileniu zbliżonym do tej granicy, nazywany jest czynnikiem ograniczającym. Jego niedobór osłabia lub uniemożliwia rozwój rośliny. Ustalenie ekologicznych czynników ograniczających ma duże znaczenie w praktyce ogrodniczej.
Najważniejszymi czynnikami wpływającymi na wzrost i rozwój roślin, są: światło, temperatura, woda, gleba, ukształtowanie terenu i wiatr.